In mei doken we het thema participatie en communicatie in. Binnen dit thema van de energietransitie spreekt men vaak over groepen die lastig te bereiken zijn. De doelgroep jongeren is daar één van. Echter, jongeren spelen een rol van betekenis en zetten zich op verschillende niveaus in voor de energietransitie. Het gaat immers om hun toekomstige leefomgeving en energievoorziening. Voor dit kennisatelier hadden we jongeren uitgenodigd die actief zijn binnen de energietransitie en bespraken met hen de rol van hun eigen doelgroep onder het thema: hoe kunnen we deze jongeren, naast andere doelgroepen, beter betrekken?

 “Er moet misschien een mindere fixatie komen op dat iedereen op dezelfde momenten participeert. Het kan goed zijn dat iemand het hele proces wil volgen en de buurvrouw er vrede mee heeft dat keuzes voor haar gemaakt worden.” – Nikky

In het panel van actieve jongeren zaten:

  • Thijs Huls (28 jaar) zet zich dagelijks in voor de Achterhoekse energietransitie bij energiecoöperatie Agem en Huls Duurzame Energie, waar hij opkomt voor de belangen van de toekomstige generatie.
  • Nikki Kluskens (26 jaar) is promovendus aan de Technische Universiteit Eindhoven. Haar onderzoek gaat over de sociale acceptatie van de energietransitie, met een focus op energierechtvaardigheid en participatie.
  • Mara Midiere (26 jaar) is naast lid van het ondersteuningsteam Wijk van de Toekomst ook een actieve vrijwilliger voor het Milieucentrum Utrecht bij verschillende projecten in haar stad Utrecht.

Vragenvuur

Onze eigen Kim faciliteerde het gesprek en onderwierp deze energieke jongeren aan een vragenvuur. Hieronder het verslag van de vragen, antwoorden en gespreksonderwerpen die de revue passeerden.

Kim: Wat kenmerkt jou in hoe je met duurzaamheid bezig bent in je dagelijkse leven?
Nikky: Dat gaat over meerdere aspecten waarop je dat kunt laten zien of betrokken kunt zijn. Voor mij gaat dat in het dagelijks leven over eetpatronen, energieverbruik, over de kleine praktische dingen. Voor mij was het zoeken naar een baan die betrekking heeft op duurzaamheid daarin ook een bewuste keuze. Daarnaast ben ik altijd geïnteresseerd geweest in rechtvaardigheidsvraagstukken en daarin zie ik de link met duurzaamheid: hoe verhouden we ons tot de wereld om ons heen en, bijvoorbeeld, de minder bedeelden. Zo ben ik in mijn huidige functie gerold waar ik abstracte, grote vragen kan en mag stellen, maar mezelf ook niet schuw voor de praktische implicaties. Zo probeer ik nuance in het debat aan te brengen en impact te maken.

Thijs: Mijn vader en ik hadden twee woorden “Gewoon doen”. We hebben een energiepark gebouwd met 1000 zonnepanelen, een kleine windmolen en een informatiecentrum. Zo proberen we mensen enthousiast te maken voor de energietransitie door het goede voorbeeld te geven. Ik vroeg me af hoe ik mensen meekreeg en voor mij werkte het om dingen te doen en zo te laten zien dat het niet ten koste gaat van comfort.

Mara: Ik sluit me bij Nikky aan omdat ik mijn studiekeuze een bewuste koos was en ik er mijn werk van heb gemaakt. In mijn dagelijkse routine ben ik bijvoorbeeld vegetariër en hecht ik waarde aan lokale initiatieven. Vanuit mijn jeugd in Californië ben ik me ook bewust van mijn watergebruik.  

 “Voor mij gaat het echt om mensen in beweging te krijgen. Ik ben ervan overtuigd dat het voor iedereen relevant is omdat het om onze gezamenlijke toekomst gaat.” – Mara

Kim: Wat hopen jullie te bereiken met wat je doet?
Thijs: Met ons familiebedrijf is het simpel: ik leg zonnepanelen en help mensen met de juiste keuze maken. Maar als ik wat verder ga en kijk naar hoe de energieprijzen de Nederlandse samenleving raakt of gaat raken, vind ik dat we daar oplossingen voor moeten vinden. Bij Agem vind ik daar nu mijn plek. Daar zijn we bezig met op lokale schaal de energiearmoede aan te pakken door binnen de achterhoek energie op te wekken en te kunnen leveren. Dat is waar ik me nu hard voor aan het inzetten ben.

Mara: Voor mij gaat het echt om mensen in beweging te krijgen. Ik ben ervan overtuigd dat het voor iedereen relevant is omdat het om onze gezamenlijke toekomst gaat.

Nikky: Als ik er zo over nadenk, probeer ik vooral mensen te beïnvloeden door de verschillende perspectieven op duurzaamheid te laten zien. Ik heb met studenten gezien dat je gemakkelijk mensen in beweging krijgt als je met ze in gesprek gaat, zonder een kant te kiezen. Een ander voorbeeld is dat ik betrokken ben bij een lokale politieke partij en daar zie ik ook dat als je maar de tijd neemt om het met iemand ergens over te hebben, dat enorm kan helpen.

Kim: Wat denken jullie dat er nodig is om tot een grotere bewustwording te komen voor de energietransitie?
Thijs: Ik denk dat de energieprijzen omhoog moeten. Als mensen in de portemonnee geraakt worden, gebeurt er wat. Dat zie ik wel heel erg. En ik merk hier in de regio dat het werkt om de energietransitie met elkaar en enthousiast aan te pakken. 

Kim: Ligt het dan buiten onze invloedsfeer?
Thijs: Nee, ik denk dat het en-en is. Voor veel mensen zijn die externe gebeurtenissen van invloed, maar de kracht zit ook in de bewustwording van mensen.

Mara: Ik ben met Thijs eens omdat je inderdaad ziet dat een hoge energierekening het voor mensen concreet maakt, maar je wilt ook niet dat we altijd in dat soort crisismomenten zitten. Het is daarom goed om te weten wat er bij de mensen -binnen verschillende doelgroepen- leeft, en hoe je ze kunt bereiken.

Nikky: Wat ik een beetje mis in de bewustwording is dat er op een technologische fix wordt gefocust. Ik denk dat de bewustwording veel meer ligt in het bevragen van de wijze waarop wij energie gebruiken en het dagelijks leven inrichten. Methoden zijn een snellere manier op aan opgaves te voldoen, maar dat het systeem zo niet veranderd.

 “Het hangt er ook wel vanaf in welke fase jongeren zitten. Onder jongeren betalen veel mensen hun eigen energierekening nog niet dus is het voor ze nog een blinde vlek. En ik sluit me erbij aan dat je rekening moet houden met de manier waarop je betrokkenheid meet.” – Thijs

“Om verduurzaming te realiseren is er eerder een systeemverandering nodig in plaats van een technische fix. We zijn erg bezig met het oplossen van de problemen die we zelf veroorzaken, maar het zou toch een stuk handiger en logischer zijn om de problemen te voorkomen?”

Kim: Vaak hoor ik in het veld dat mensen de doelgroep van jongeren zo moeilijk te bereiken en mee te krijgen is. In hoeverre vinden jullie jezelf een ‘moeilijke doelgroep’?
Nikky: Ik denk niet dat jongeren een moeilijke doelgroep zijn, maar dat het meer ligt aan de manier waarop jongeren betrokken zijn bij duurzaamheidsthema’s. Bekeken vanuit een voorgevormde participatie zijn jongeren misschien een lastigere doelgroep, maar als je ziet hoe actief jongeren zijn kom je tot de conclusie dat de manier waarop we denken over betrokkenheid niet past. Ik denk dat we moeten kijken naar meerdere vormen van betrokkenheid. Dat vraagt meer tijd en meer energie omdat niet iedereen op dezelfde manier mee wil doen en mee kan doen. 

Thijs: Het hangt er ook wel vanaf in welke fase jongeren zitten. Onder jongeren betalen veel mensen hun eigen energierekening nog niet dus is het voor ze nog een blinde vlek. En ik sluit me aan bij Nikky dat je rekening moet houden met de manier waarop je betrokkenheid meet. 

Mara: Daarnaast is het zo dat veel jongere mensen nog geen huiseigenaar zijn, maar ergens een woning of kamer huren. 

“Ik denk dat we moeten kijken naar meerdere vormen van betrokkenheid. Dat vraagt meer tijd en meer energie omdat niet iedereen op dezelfde manier mee wil doen en mee kan doen”. 

Kim: Kan ik het dan zo stellen dat de huidige vorm van participatie niet geschikt is voor jongeren? En wat zijn participatievormen die wel werken?
Thijs: ik vind het wel interessant wat er in de chat wordt gezegd over dat jongeren als doelgroep niet het probleem zijn, maar hoe serieus ze genomen worden. Bij jongeren is er vaak een “aaibaar-gehalte” en worden ze betrokken om maar jongeren te betrekken.

Nikky: We hebben natuurlijk vaker gezien dat er in een participatieproces om meningen wordt gevraagd, maar er volgens niks mee gedaan wordt. 

Mara: Nog een goede vraag uit het publiek met betrekking tot de reden dat je de jongeren betrekt. Doe je het om het vinkje voor participatie te kunnen zetten? 

Kim: De doelgroep jongeren maakt deel uit van de leefomgeving die toekomstbestendig moet worden. In welke mate ervaren jullie dat dit leeft bij leeftijdsgenoten?
Mara: Ik ervaar dat hel leeft bij veel mensen van onze leeftijd. In Loenen heb je bijvoorbeeld nu junior energieambassadeurs, schoolkinderen die al bezig zijn met duurzaamheid. Dat is een heel mooi voorbeeld om de jongere generaties erbij te betrekken. 

Nikky: Ik vraag me ook altijd af wat je wil van mensen als je ze betrekt. Ik denk dat je je proces moet openstellen om in meer of mindere mate mensen te betrekken. Er moet misschien een mindere fixatie komen dat iedereen op dezelfde momenten participeert. Het kan goed zijn dat iemand het hele proces wil volgen en de buurvrouw er vrede mee heeft dat keuzes voor haar gemaakt worden. 

Uit de chat kwam er ook nog een vraag:
Henk Bohlander: Het is juist in het belang van de jongeren dat er iets gebeurt, omdat het hun toekomst is. Ik zie daarom voordelen om met jongeren in de wijk in contact te komen, maar hoe?

Thijs: Het Jong-RES is daarin wel geslaagd. Dat is niet op wijkniveau maar regionaal. De Universiteit van Groningen heeft voor jongerenbeleid ingetekend en daar is naar gehandeld. Ik ben het met je eens dat het een mooi streven is om 

Mara: Loenen en haar junior energiecoaches is daar dan toch een mooi voorbeeld van. Ik ben vanuit mijn beroep ook juist zo betrokken omdat het over onze toekomst gaat. Het is daarbij vaak lastig dat je je soms machteloos voelt bij de processen om je heen.

Inspiratie!

Uit het digitale publiek kwamen ook verschillende inspiratiebronnen naar boven borrelen:

  • Op de website van NJR vind je bouwstenen voor jongerenparticipatie. Deze bouwstenen staan vol met de beste tips, tricks en best practices van actieve jongeren.
  • Doezaam maakt mensen op een leuke manier bewust van duurzame mogelijkheden in hun omgeving. Hun aanpak zet volwassenen én kinderen aan hier zelf mee aan de slag te gaan. De aanpak is gericht op het activeren en faciliteren van inwoners.
  • EnergieStudent verbindt studenten en organisaties binnen de energietransitie met elkaar.